Deklaracja dostępności – jak realizowane są wymagania ustawowe?

Co to jest Deklaracja dostępności?

Deklaracja dostępności to oficjalne oświadczenie podmiotu publicznego, które informuje użytkowników o stanie dostępności cyfrowej jego strony internetowej lub aplikacji mobilnej. Została wprowadzona na mocy przepisów unijnych, szczególnie na podstawie Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/2102 o dostępności stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych. W Polsce wymagania te zostały szczegółowo określone w Ustawie o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych z dnia 4 kwietnia 2019 roku. 

Obowiązek publikacji deklaracji dostępności wynika z art. 10 ustawy o dostępności cyfrowej, a obowiązek przeglądu i aktualizacji deklaracji dostępności wynika z art. 11 ustawy o dostępności cyfrowej. Podmioty publiczne dokonują przeglądu i aktualizacji deklaracji dostępności do dnia 31 marca każdego roku oraz niezwłocznie w każdym przypadku, gdy strona internetowa lub aplikacja mobilna podlega zmianom mogącym mieć wpływ na jej dostępność cyfrową.

Deklaracja dostępności stanowi narzędzie, dzięki któremu instytucje publiczne informują swoich użytkowników o tym, jak dostosowały swoje zasoby cyfrowe do wymogów dostępności, ale także o wszelkich trudnościach czy brakach w tym zakresie. Dokument ten ma na celu zwiększenie transparentności działań instytucji oraz umożliwienie obywatelom zgłaszania problemów z dostępnością.

Kluczowe elementy Deklaracji Dostępności

Deklaracja dostępności powinna zawierać szczegółowe informacje, które umożliwiają użytkownikom zrozumienie stanu dostępności danej strony internetowej lub aplikacji mobilnej. Kluczowe elementy, które powinny się znaleźć w deklaracji to:

1. Oświadczenie o dostępności. Na początku deklaracji należy zamieścić informację, że podmiot publiczny dąży do zapewnienia jak najlepszej dostępności swojej strony internetowej lub aplikacji mobilnej. Wskazane jest także, by w deklaracji wyraźnie określić, że wszystkie wysiłki są podejmowane w celu spełnienia wymogów prawa krajowego i unijnego.
2. Zakres dostępności. Deklaracja powinna precyzować, w jakim zakresie strona internetowa lub aplikacja mobilna jest dostępna. Należy wskazać, które elementy zostały dostosowane, a które mogą stanowić problem, jeśli chodzi o dostępność. Jest to istotne, ponieważ nie zawsze wszystkie funkcjonalności strony internetowej mogą być w pełni dostępne dla osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności.
3. Wykorzystane standardy i przepisy prawne. Instytucja powinna wskazać, jakie standardy dostępności zostały wdrożone, a także jakie przepisy prawne (np. polska ustawa o dostępności cyfrowej, normy WCAG) były podstawą do wdrożenia działań na rzecz dostępności.
4. Wykonane audyty dostępności i testy. Deklaracja dostępności powinna zawierać informacje na temat przeprowadzonych audytów i testów dostępności cyfrowej strony internetowej lub aplikacji mobilnej. Wskazanie, jakie badania były prowadzone (np. automatyczne testy, audyty eksperckie, testy z użytkownikami), pozwala na zrozumienie, jak dokładnie instytucja sprawdzała dostępność swoich zasobów.
5. Bariera dostępności. Ważnym elementem deklaracji jest również wykazanie wszelkich barier dostępności, które nie zostały jeszcze usunięte. Dotyczy to elementów, które mogą stanowić problem dla osób z niepełnosprawnościami (np. brak opisów alternatywnych dla obrazów, niedostateczny kontrast, trudności w nawigacji przy użyciu klawiatury). Dzięki temu użytkownicy wiedzą, na jakie trudności mogą natrafić w trakcie korzystania z witryny.
6. Informacje o alternatywnych metodach uzyskiwania dostępu do treści. Jeżeli istnieją elementy strony, które nie są w pełni dostępne, deklaracja powinna zawierać informacje na temat alternatywnych metod uzyskiwania dostępu do tych treści. Może to obejmować np. możliwość skontaktowania się z odpowiednią osobą w celu uzyskania informacji w formie dostosowanej do potrzeb użytkownika. 
7. Dane kontaktowe. Istotnym elementem deklaracji jest także podanie danych kontaktowych, na przykład adresu e-mail lub numeru telefonu, pod którymi użytkownicy mogą zgłaszać problemy z dostępnością strony internetowej lub aplikacji. Ponadto powinno zostać wskazane, gdzie można zgłosić prośbę o udostępnienie informacji w formatach alternatywnych.
8. Procedura składania skarg. Deklaracja dostępności powinna także zawierać informacje na temat procedury składania skarg przez osoby, które napotkały trudności w korzystaniu z serwisu. Taka procedura daje użytkownikom pewność, że ich głosy będą brane pod uwagę, a problemy będą rozwiązywane na bieżąco.

Deklaracja zawierać powinna także informacje od dostępności architektonicznej i komunikacyjno – informacyjnej siedziby podmiotu publicznego. 

Deklarację dostępności publikuje się w formacie HTML w sposób dostępny cyfrowo, szczegółowe warunki techniczne publikacji oraz strukturę Deklaracji Dostępności opisuje opublikowany 31 lipca 2024 r. kolejna wersja „Warunków technicznych publikacji oraz struktury dokumentu elektronicznego deklaracji dostępności — wersja 2.0”.

Kto i gdzie publikuje deklarację dostępności?

Deklarację dostępności obowiązkowo publikują wszystkie podmioty publiczne, których strony internetowe oraz aplikacje mobilne są objęte wymogami dostosowania do standardów dostępności cyfrowej. Do takich podmiotów należą m.in. ministerstwa, urzędy centralne, samorządy lokalne, szkoły, uczelnie wyższe, placówki ochrony zdrowia czy inne instytucje publiczne.

Odnośnik do deklaracji dostępności powinien być publikowana na stronie w widocznym miejscu, najlepiej w nagłówku lub stopce strony.

Zgodność Deklaracji Dostępności z wymaganiami technicznymi

Badania wykorzystujące narzędzia automatyczne

Fundacja Wspierania Zrównoważonego Rozwoju od 2021 roku systematycznie monitoruje strony internetowe podmiotów publicznych. Celem monitoringu jest wyszukiwanie Deklaracji Dostępności i sprawdzanie ich zgodności z obowiązującymi przepisami prawnymi, w tym „Warunków technicznych publikacji oraz struktury dokumentu elektronicznego deklaracji dostępności”.

Zgodnie z najnowszymi danymi (stan na luty 2025 roku), na sprawdzonych 82 272 stronach internetowych podmiotów publicznych, Deklaracja Dostępności została opublikowana w 60% przypadków. Porównanie wyników monitorowania za lata 2021-2024 przedstawia poniższy wykres. Badanie to wykonywane jest w głównej mierze z zastosowaniem automatycznych narzędzi. 

W badaniach tych sprawdzana jest także deklaracja poziomu zgodności strony internetowej z ustawą o dostępności cyfrowej. Z najnowszych danych (stan na luty 2025 r.) wynika, że tylko nieznacznie powyżej 50% Deklaracji Dostępności udało się zweryfikować pod kątem tej informacji. W prawie połowie analizowanych Deklaracji odczyt znacznika z identyfikatorem a11y-status nie był możliwy z powodu jego braku lub nieprawidłowego użycia."

Wyniki te wskazują, że wciąż istnieje istotna trudność w prawidłowym weryfikowaniu poziomu zgodności stron internetowych z Ustawą o dostępności cyfrowej. Brak lub nieprawidłowe użycie ww znacznika w Deklaracjach Dostępności oznacza, że informacje o dostępności strony są niekompletne lub błędne, co utrudnia ocenę rzeczywistego poziomu dostępności cyfrowej stron publicznych.

Wnioski z badań oceniających deklaracje dostępności

Deklaracja dostępności jest kluczowym dokumentem w procesie zapewniania dostępności cyfrowej podmiotów publicznych. Dzięki niej osoby z niepełnosprawnościami mają pewność, że instytucje publiczne podejmują działania na rzecz eliminacji barier cyfrowych oraz umożliwiają zgłaszanie napotkanych trudności.

Opisane wyniki wskazują na konieczność podjęcia działań informacyjnych i szkoleniowych w zakresie tworzenia oraz publikowania deklaracji dostępności. 

Zawartość deklaracji powinna być szczegółowa, zawierać konkretne informacje o stanie dostępności, metodach usuwania problemów oraz zapewniać użytkownikom możliwość zgłaszania trudności. Poprawne publikowanie deklaracji jest obowiązkiem instytucji publicznych. Ważne jest jednak, aby nie traktować deklaracji dostępności jedynie jako formalnego obowiązku wynikającego z ustawy, lecz także jako element, który może stanowić realną wartość w procesie zapewniania pełnej dostępności cyfrowej. Jej poprawne przygotowanie i publikacja stanowią istotny krok w budowaniu zaufania użytkowników, szczególnie osób z niepełnosprawnościami, oraz w eliminacji cyfrowych barier.